Gayrimenkul çalışmasında önce korunacak hakkı belirlemek
Bir daire satın almak, mevcut kira ilişkisini yönetmek ve mülkiyet kaydına itiraz etmek aynı hukuki çalışma değildir. Konular aynı adrese ilişkin olsa bile başlangıç soruları farklıdır. Alıcı, kendisine neyin devredilebileceğini anlamak ister. Kiracı, taşınmazda yaşamaya devam ederken aldığı bildirime yanıt vermek durumunda olabilir. Paydaş ise ortak mülkiyeti sona erdirmek isteyebilir. Emre Gültekin, Vensa Hukuk ekibiyle bu ayrımları dikkate alarak somut amacı, belgeyi ve ilişkinin niteliğini birlikte değerlendirir.

Bu sayfa; taşınmaz işlemleri, tapu uyuşmazlıkları, kira, kullanım, ortaklık ve bina yönetimine ilişkin başvurular için başlangıç rehberidir. İzlenecek yol sözleşmeye, sicildeki haklara, taraflara ve dosyanın aşamasına göre belirlenir. Bir konuyu genel olarak gayrimenkul uyuşmazlığı diye tanımlamak iletişimi başlatabilir; ancak talep seçmek, işlem yapmak veya dava hazırlamak için daha kesin bir çerçeve gerekir. İlk görüşmenin amacı da farklı sorunları tek bir başlık altında eritmek yerine hangisinin öncelikli olduğunu ortaya çıkarmaktır.
Günlük dilde emlak avukatı ve gayrimenkul avukatı ifadeleri çoğunlukla aynı geniş alanı anlatır. Bu adlar başvuruyu yönlendirmeye yardımcı olur; fakat somut çalışmada devir, kira ve mevcut hakka ilişkin uyuşmazlık yine ayrı belirlenmelidir.
Görülen taşınmaz ile hukuki kaydı eşleştirmek
Gezilen dairenin belgelerdeki ada, parsel, bina ve bağımsız bölümle bağlantısı kurulmalıdır. Sokak adresi, ilan açıklaması ve tapu kaydı farklı işlevler görür. Proje adıyla pazarlanan bir konutun sicildeki niteliği yalnızca tanıtım broşüründen anlaşılamayabilir. Bahçe, otopark ve depo gibi alanların satışa veya kullanıma hangi kapsamda dâhil olduğu da ayrıca sorgulanmalıdır. Fiilî kullanımın uzun süredir devam etmesi, her durumda aynı kullanımın tapudaki hakla örtüştüğünü göstermez.
Satıcı veya emlakçı tarafından sunulan planları ve taşınmaz tanımlayıcılarını toplayın. İşlemin bağımsız taşınmaza mı, paya mı, ileride yapılacak bir devre mi yoksa mevcut sözleşme hakkına mı ilişkin olduğunu açıklayın. Yerinde inceleme fiziksel durum ve kullanım hakkında bilgi verirken hukuki inceleme sicildeki hakları, kısıtlamaları ve temsil yetkisini ele alır. Bir incelemenin yapılmış olması diğerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz.
Tapu işlemleri ve kaydın tartışmalı olması
Tapu avukatına yapılan başvuru, devir hazırlığına, mevcut kaydın anlamına veya takyidatın incelenmesine ilişkin olabilir. İlk soru, sicilde görülen durumun teklif edilen ya da ileri sürülen hakla örtüşüp örtüşmediğidir. Kayıtta malik olarak kimin göründüğü, başka paydaşların bulunup bulunmadığı ve imza atacak kişinin hangi yetkiye dayandığı belirlenir. Temsilci varsa vekâlet veya diğer yetki belgesi, yapılacak işlemle birlikte incelenmelidir.
Tapu iptal ve tescil talebi ise olağan satış hazırlığından farklıdır. Belirli kaydın hukuki sebebe dayanılarak tartışılmasını ve belirli bir düzeltmenin istenmesini içerir. Devir zinciri, başvurucunun iddia ettiği hak ve daha sonraki kişilerin durumu önem taşıyabilir. Ödeme makbuzu veya aile içindeki mutabakat delilin parçası olabilir; ancak kayıtlı mülkiyetle ilgili bütün soruları tek başına cevaplamaz. Bu nedenle geçmiş sicil kayıtları ve devrin dayanak belgeleri gerekebilir.
Alım ve satımda tamamlanma planı
Taşınmaz işlemi, bütün risklerin tek toplantıda ortadan kalktığı bir an olarak görülmemelidir. Alıcının neyi edineceği, ödemenin nasıl yapılacağı, mevcut kayıtların nasıl ele alınacağı ve kullanımın ne zaman teslim edileceği önceden açıklığa kavuşturulmalıdır. Bir aşamanın gecikmesi veya gerçekleşmemesi durumunda kimin hangi yükümlülüğü üstleneceği sözleşmede anlaşılabilir biçimde yer almalıdır. Teslim, ödeme ve sicil işleminin birbirine bağlanması, tarafların sonraki beklentilerini de etkiler.
Kapora, ön sözleşme veya ticari vaat, mülkiyetin zaten geçtiğinin kanıtı olarak değerlendirilmemelidir. Para aktarılmadan önce kullanılan belgenin hukuki etkisi ve ödemenin hangi koşulda geri istenebileceği ya da tutulabileceği incelenir. Satıcının yükümlülüğü ile emlakçı, banka veya yüklenicinin rolü de ayrılmalıdır. Her muhatabın sorumluluğunu kendi sözleşmesi ve yaptığı işlemle ilişkilendirmek, sonradan yanlış kişiye talep yöneltilmesini önlemeye yardımcı olur.
Kira ilişkisini zaman içindeki gelişimiyle incelemek
Kira dosyası yalnızca ilk imzalı sayfadan ibaret değildir. Yenilemeler, ek anlaşmalar, ödeme geçmişi, teslim belgeleri ve sonradan gönderilen bildirimler ilişkinin nasıl geliştiğini gösterir. Taşınmazın konut, işyeri veya başka bir mal olup olmadığını, kimin kullandığını ve kullanımın değişip değişmediğini belirtin. Belirli talebe uygulanacak kural bu çerçevede değerlendirilmelidir. Sözleşmede yer alan ifadenin gerçek kullanım ve sonraki uygulamayla birlikte okunması gerekebilir.
Kira avukatı sözleşmenin uygulanması, tartışmalı ödemeler, onarım, depozito ve sona erme konularını inceleyebilir. Amaç ilişkinin sağlıklı sürmesi, belirli borcun ifası, tutarın tahsili veya taşınmazın hukuki yolla geri alınması olabilir. Bu hedefler ayrı konuşulmalıdır. Tek bir ödeme hakkında anlaşılması, kullanım, fiziksel durum veya taşınmazdan ayrılma konusundaki bütün uyuşmazlığın bittiği anlamına gelmez.
Kiracı ve ev sahibinin farklı başlangıç soruları
Kiracı; ani artış, açıklanmayan gider, ayıp, depozitonun iadesi veya çıkma talebi nedeniyle başvurabilir. Sözleşme, makbuz, teslim tutanağı ve alınan yazının tamamı başlangıç kayıtları arasındadır. Tam olarak ne istendiğinin belirlenmesi, yanıt verilmesi mi, açıklama istenmesi mi yoksa ödeme bakımından inceleme yapılması mı gerektiğini gösterir. Eksik anlatılmış bir talep, gereksiz biçimde daha geniş uyuşmazlık olarak algılanabilir.
Ev sahibi ise kira alacağı, kullanım aykırılığı veya taşınmazın geri alınması yönünden değerlendirme isteyebilir. Mülkiyet hakkının bulunması, her talep için hukuki sebep ve uygun usul gereğini ortadan kaldırmaz. Malikin amacı açıkça tanımlanmalıdır: para tahsili, aykırılığın giderilmesi ve tahliye bağlantılı fakat ayrı hedeflerdir. Her iki taraf açısından da sözleşmenin ne söylediği ve uygulamada ne olduğunun güvenilir biçimde ortaya konulması önemlidir.
Tahliye ve tahliye taahhütnamesi
Tahliye başvurusunda öncelikle dayanılan sebep ve usul aşaması belirlenir. Mesajla yapılan çıkma talebi, resmî bildirim, icra belgesi ve dava evrakı aynı sonuçları doğurmaz. Gelen yazıyı ekleriyle birlikte saklayın; hangi tarihte ve hangi yolla alındığını da kaydedin. Uygulanacak takvimi yalnızca yazının üzerinde basılı tarihten çıkarmaya çalışmayın. Farklı tahliye sebepleri farklı bilgi ve belge incelemesi gerektirebilir.
Tahliye taahhütnamesinde belgenin kendisi, imza ve olay sırası dikkatle ele alınır. Taşınmazın teslimi, imzanın koşulları ve taahhüt edilen çıkış tarihi birlikte incelenebilir. Belgenin başlığının bulunması, her durumda kullanılabilirliği hakkında tek başına sonuç vermez. İtiraz edilen taahhüt, kira borcu ve malikin ihtiyacı aynı ayrılma sonucunu hedeflese bile farklı hukuki sorular doğurur. Bu ayrımlar başvuru yolu seçilmeden önce yapılmalıdır.
Kira tespiti, artış ve uyarlama ayrımı
Günlük dilde bu konular benzer ifadelerle anlatılsa da incelenen sorular aynı değildir. Artış maddesinin uygulanması, mevcut sözleşme ve ilgili kuralın belirli dönem için neye izin verdiğiyle ilgilidir. Kira tespiti, bedelin uygun hukuki süreç içinde hangi esaslarla belirleneceği sorusunu gündeme getirir. Uyarlama ise ileri sürülen değişikliğin sözleşme dengesine etkisini ele alır.
İlk başlangıç tarihi, yenileme geçmişi, mevcut bedel, ödeme belgeleri ve yazılı talep hazırlanmalıdır. Emsal taşınmaz bilgisi sunuluyorsa kaynağı ve hangi özellikleri nedeniyle karşılaştırılabilir görüldüğü açıklanmalıdır. İnternetteki istenen fiyat, benzer taşınmaz için gerçekten ödenen kira ile aynı veri değildir. Talep edilen rakamın yalnızca piyasanın yükseldiği ifadesine değil, konuya uygun ve açıklanabilir dayanağa bağlanması gerekir.
Ortaklığın giderilmesi ve paylaşım
Ortak mülkiyet satın alma, miras veya başka ilişkiyle ortaya çıkabilir. Malikler pay oranlarında anlaşırken kullanım, yapılan masraf veya satış konusunda anlaşamayabilir. Ortaklığın giderilmesi başvurusu bütün ilgili paydaşları, kayıtlı malı ve ulaşılmak istenen sonucu göstermelidir. Ortaklığı sona erdirmek ile mevcut kullanım biçimini düzenlemek aynı amaç değildir.
Anlaşmalı çözüm olasılığı, anlaşma yoksa kullanılabilecek hukuki seçeneklerle birlikte incelenebilir. Aynen bölüşmenin mümkün olup olmadığı yalnızca pay oranına değil taşınmazın kendisine bağlı teknik ve hukuki sorular doğurur. Değerleme, mevcut haklar ve satışın etkisi de değerlendirilmelidir. Önceki paylaşım anlaşması, miras belgesi ve kullanım düzenine ilişkin yazışmalar dosyaya eklenmelidir. Böylece görüşme yalnızca bugünkü anlaşmazlığa değil, oluşum geçmişine de dayanır.
Ecrimisil ve kullanımın dayanağı
Ecrimisil olarak ifade edilen haksız işgal tazminatı başvurusunda taşınmazı kimin, hangi amaçla ve hangi dönemde kullandığı belirlenir. Kullanıma izin verilip verilmediği tartışmalı olabilir. Bu nedenle hesap yapılmadan önce mülkiyet belgeleri, yazışmalar, itirazlar, fotoğraflar ve yararlanmanın niteliğini açıklayan deliller değerlendirilir. İtiraz edilen kullanımın tarih aralığı belirsiz bırakılırsa parasal talep de anlaşılmaz hâle gelebilir.
Her kullanım uyuşmazlığının aynı tazminat talebini doğurduğu varsayılmamalıdır. Paydaşlık, ileri sürülen kira, aile içi izin ve önceki ilişkinin sona ermesinden sonraki kullanım ayrı inceleme gerektirebilir. Para talebi ile kullanımın sona erdirilmesi hedefi ayrılmalıdır. Hesabın hangi varsayıma ve hangi veriye dayandığı gösterilmelidir. Avukatın değerlendirmesi, hem hakkın niteliğini hem ileri sürülen dönemin delillerini birlikte ele alır.
Kamulaştırma ve idarenin taşınmaza etkisi
Kamu idaresinin işlem yapması, dosyada incelenecek soruları değiştirir. Endişe işlemin kendisine, önerilen bedele, etkilenen alanın sınırına veya kullanımın alınma biçimine ilişkin olabilir. Başvuru yolu seçilmeden önce bu konular ayrılmalıdır. Karar, parsel planı, değerleme belgeleri ve gelen bütün yazılar korunmalıdır.
Kamulaştırma dosyası idari ve mülkiyete ilişkin yönleri birlikte içerebilir. Uygun itiraz ve süre sorusu belirli işlem üzerinden değerlendirilir. Görevliyle yapılan görüşme yazılı kararın incelenmesinin yerine geçmez. Bildirim geldiğinde, bedel pazarlığının bitmesini beklemeden inceleme istemek gerekir. Mevcut hukuki durumun korunması için acil adım ile sonunda tatmin edici parasal çözüm elde etme amacı aynı işlem olmayabilir.
Kat mülkiyeti ve ortak alanlar
Daire mülkiyeti, bireysel hakkın yanında binanın ortak kısımları ve yönetimiyle ilişki kurar. Uyuşmazlık tadilat, ortak tesis, yönetim planı, gider dağılımı veya malik kararı hakkında olabilir. Binada öteden beri uygulandığı söylenen düzenin sözlü anlatımıyla yetinmeyin; ilgili plan ve kararın kendisini temin edin.
Kat mülkiyeti incelemesi bağımsız bölüme ilişkin hakkı ortak alan düzenlemelerinden ayırmaya yardımcı olur. Fotoğraf engellemeyi veya değişikliği gösterebilir, fakat alanı tanımlayan belge ve karar düzeni de gerekir. Talebin değişikliğin kaldırılması, hesabın düzeltilmesi, kayda erişim veya kararın değerlendirilmesi olup olmadığı belirtilmelidir. Aynı olay birden fazla amacı ilgilendirse bile her amaç için gerekli bilgi ayrı ortaya konulmalıdır.
Site ve apartman yönetimi
Yönetim uyuşmazlıklarında çoğu zaman yetki ve hesap birlikte tartışılır. Kimin seçildiği, harcamayı hangi kararın yetkilendirdiği, hizmetin ne olduğu ve tutarın nasıl dağıtıldığı belirlenir. Yüksek toplam tutar hesabın gerekçesini açıklamaz; kısa ödeme mesajı da arkasındaki kayıtları göstermeyebilir. Bütçe, fatura, toplantı tutanağı ve bildirim birlikte ele alınmalıdır.
Yönetici, malik ve kullanan kişinin bakışı farklı olabilir. Bu nedenle kimin hukuki görüş istediği ve hangi işlemi yapmak istediği açıklanmalıdır. Yönetici uygun karar ve tahsil süreci ararken malik yetkiye veya paylaştırmaya itiraz edebilir. Çalışma, komşular arası görüş ayrılığını delilsiz genel suçlamaya dönüştürmek yerine somut kararı ve mali belgeyi değerlendirmelidir. İletişimde kullanılan dil, çözüm olasılığını ve gelecekte aynı yapıda sürdürülecek ilişkiyi de etkileyebilir.
İpotek kaldırma ve sicildeki teminat
Borcun ödenmesi ile tapuda kayıtlı ipoteğin kaldırılması bağlantılı fakat ayrı pratik aşamalardır. Hangi borcun güvence altına alındığı, alacaklının kim olduğu, ilgili kayıt ve borcun kapandığını ya da devam ettiğini gösteren belgeler belirlenir. İlk kredi veren, borçlu veya malik değiştiyse olay sırası açıklanmalıdır.
İpotek kaldırma başvurusu hak sahibiyle iletişim, belge eksikliğinin tamamlanması veya itiraz edilen ret cevabının incelenmesini gerektirebilir. Ödeme yapıldığı düşüncesiyle sicil kaydının göz ardı edilebileceği varsayılmamalıdır. Aynı biçimde kaydın görünmeye devam etmesi de borcun mutlaka sürdüğünü tek başına göstermez. Finansal geçmiş ile sicil geçmişinin karşılaştırılması gerekir. Tapuya ilişkin çözümün borç ilişkisini hangi kapsamda etkilediği ayrıca anlaşılmalıdır.
Kentsel dönüşümde aşamaların ayrılması
Kentsel dönüşüm çalışması tek bir genel onaya indirgenmemelidir. Risk tespiti, bildirim, malik kararı ve yapım sözleşmesi farklı sorular doğurur. Hangi aşamaya gelindiğini ve şu anda hangi belge hakkında karar vermeniz gerektiğini açıklayın. Yüklenici teklifini değerlendiren malik ile resmî yazıya yanıt veren kişinin önceliği farklı olabilir.
Yeni bölümlerin dağılımı, yapım sorumluluğu, teslim düzeni, mali yükümlülükler ve gecikme sonuçları incelenmelidir. Teknik şartname ve çizimler sözleşmedeki vaatle bağlantılı okunmalıdır. Birden fazla malik varsa yetki ve karar belgeleri de önem taşır. Ticari teklif cazip görünürken uygulamaya ilişkin önemli soruları açıkta bırakabilir. İmza öncesindeki inceleme, bu belirsizliklerin ne olduğunun anlaşılmasını sağlamalıdır.
Yabancı malik ve yurt dışından işlem
Yabancılık unsuru kimlik belgesini, temsil yetkisini, edinim koşullarını veya miras kalan malın değerlendirilmesini etkileyebilir. Bu durum işlem düzenlendikten sonra eklenen ayrıntı olarak görülmemelidir. Yurt dışında hazırlanacak vekâletnamenin yapılacak işe uygunluğu, tercüme ve onay koşulları önceden kontrol edilmelidir.
Taşınmaz mülkiyeti, ikamet statüsü ve vatandaşlık ayrı konulardır. Yatırımın göçmenlik amacı varsa taşınmaz işlemi kendi hukuki ve ticari niteliği yanında ilgili idari yol açısından da incelenir. Satıcının tanıtım ifadesi bütün koşulların yerine geldiğinin teyidi değildir. Emre, gayrimenkul incelemesini bağlantılı hukuki sorularla birlikte düzenleyebilir; ancak her işlemin yetkili makamı ve koşulları ayrı değerlendirilir.
Uygun yolu ve çalışma kapsamını belirlemek
Görüşme, arabuluculuk, dava ve icra farklı aşama ve amaçlara hizmet eder. Bazı kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk hükümleri, istisnalarıyla birlikte ele alınmalıdır. Tapu veya idari işlem talebi başka yol gerektirebilir. Sıralama, dosya incelenmeden sunulan standart pakete değil gerçek probleme dayanmalıdır.
Ana sözleşmeyi, taşınmaz bilgilerini, acil yazıları ve istediğiniz sonucu açıklayan kısa notu hazırlayın. Emre Gültekin İstanbul’daki Vensa Hukuk bünyesinde önerilen incelemeyi, sorumlu kişiyi, ücreti ve muhtemel gider türlerini görüşebilir. Başvuru gönderilmesi temsilin kabul edildiği anlamına gelmez. İlk amaç gayrimenkul endişenizi açık iş kapsamına ve verilecek sonraki somut karara bağlamaktır.
Teslim ve mevcut durumu belgelemek
Taşınmazın teslim edildiği gün düzenlenen kayıt, sonradan ortaya çıkacak pek çok tartışmanın anlaşılmasını kolaylaştırabilir. Anahtar sayısı, sayaç bilgisi, teslim edilen eşya, gözlenen hasar ve devam eden kullanım açıkça belirtilmelidir. Belgenin satış teslimine mi, kira başlangıcına mı yoksa kira sonunda geri vermeye mi ilişkin olduğu yazılmalıdır. Aynı sözcükler kullanılsa bile bu aşamalarda tarafların birbirinden beklediği iş farklı olabilir.
Fotoğrafları hangi tarihte ve hangi oda veya alan için çekildiği anlaşılır biçimde saklayın. Bir dolabın yakın görüntüsü hasarı gösterebilir, ancak taşınmazdaki yerini açıklamayabilir. Genel görüntüyle ayrıntıyı birlikte korumak bu sorunu azaltır. Taraflar farklı tutanak düzenlediyse her iki metni de paylaşın. Yalnızca sizin imzaladığınız metnin gönderilmesi, sonradan ortaya çıkan diğer kaydın neden farklı olduğunu açıklamayı güçleştirebilir.
Örneğin kiracı teslim sırasında duvardaki eski nem izini kaydetmiş, malik ise ayrılışta bunu yeni hasar olarak değerlendirmiş olabilir. Bu varsayımsal durumda ilk soru yalnızca onarım bedeli değildir. Başlangıç kaydı, sonraki bildirim, varsa bakım çalışması ve ayrılıştaki durum karşılaştırılmalıdır. Böylece hangi olgunun tartışıldığı ve hangi belgenin yardımcı olduğu görülebilir. Olayı açıklamadan doğrudan bir sorumluluk kabulü veya ret cevabı hazırlamak, ayrımın gözden kaçmasına yol açabilir.
Teslim anlaşmasının başka talepleri de kapatıp kapatmadığı ayrıca okunmalıdır. Anahtarın alınması, ödeme yapılması ve genel ibra verilmesi aynı hukuki ifade değildir. Belgenin hangi kısmının fiilî teslimi, hangi kısmının hesaplaşmayı ve hangi kısmının karşılıklı talebi düzenlediği anlaşılmalıdır. Avukatla yapılacak görüşmede bu ayrımların sorulması, iyi niyetli bir teslim işleminin kapsamı belirsiz bir anlaşmaya dönüşmesini önlemeye yardımcı olur.